Chủ tịch FPT – ông Trương Gia Bình – mới đây đã nhận định trong tọa đàm “Startup – Đường nào tới thành công” là khái niệm startup đang bị nhầm lẫn ở Việt Nam. Theo ông, startup phải là làm những cái mới, đi đầu trong khoa học công nghệ mà chưa có ai làm qua chứ không phải là làm những dịch vụ hay sản phẩm đã có trên thị trường.
Tuy nhiên nhận định của ông Bình đã bị nhiều ý kiến không đồng tình. Mặc dù các startup gặt hái thành công nhất hiện nay là lĩnh vực công nghệ bởi toàn cầu hóa đang diễn ra từng ngày từng giờ. Nhưng không có nghĩa là, muốn startup thành công thì nhất định phải chọn khoa học công nghệ vì vẫn có nhiều con đường khác. Và cũng không hẳn là chỉ làm những gì thị trường chưa có mới được gọi là startup như định nghĩa của ông Bình, vì startup có rất nhiều cách kinh doanh khác nhau.
Điển hình là các sản phẩm phi công nghệ như nội thất cho không gian đặc biệt (ví dụ nhà vệ sinh), chia sẻ chỗ làm việc chung. Trong lĩnh vực này, yếu tố ý tưởng và sáng tạo cực kỳ quan trọng, nếu không muốn nói là quyết định sự thành công. Sáng tạo ở đây có hàm ý khác với sáng chế ra cái gì mới mà là vận dụng những sản phẩm đã tồn tại cho mục đích mới hoặc trong mô hình mới. Nhờ vậy tìm ra các giá trị chưa từng được khai phá hoặc đưa dịch vụ hay sản phẩm đến địa điểm hay đối tượng khách hàng chưa từng được phục vụ. Tất nhiên, sự khai phá này kèm theo nhiều nguy cơ rủi ro, tương xứng với cơ hội thành công do dẫn đầu.
Một trường hợp khác là Startup Copycat, tức là sao chép lại mô hình đã thành công và đem đến địa điểm mới hay đối tượng khách hàng chưa từng được phục vụ mô hình này. Phương thức này đang được rất nhiều doanh chủ trẻ sử dụng tại Việt Nam, ví dụ Foody.vn tại Việt Nam học theo Yelp.com ở Mỹ hay Haravan tuy mới ở Việt Nam nhưng tương tự Shopify ở nước ngoài.
Điều thú vị là các startup Copycat lại dễ thu hút các nhà đầu tư hơn vì có cái để so sánh và tin tưởng hơn một ý tưởng táo bạo chưa từng có trên thế giới. Các quỹ đầu tư luôn muốn giảm thiểu rủi ro nên khi trao đổi với những lời mời kêu gọi vốn, thường đặt câu hỏi: “Mô hình của bạn có giống mô hình nào trên thế giới không?”, vì đầu tư vào cái đã được chứng thực thành công trên thế giới sẽ an toàn hơn dù không chắc chắn là sẽ thành công ở Việt Nam.
Tình huống cuối cùng là Startup với cách thức kinh doanh mới dù sản phẩm hay thị trường là cũ. Đây chính là lời phản biện với ông Bình khi mở quán ăn hay cafe vẫn có thể làm startup được. Trước khi có Phở 24 hay KAfe thì người dân đã ăn phở, uống cafe hàng chục năm nay nhưng cách thức kinh doanh mà họ đưa ra hoàn toàn khác với những quán phở, quán cafe từng có. Lúc này trọng điểm của startup không phải ở sản phẩm nữa, mà là đổi mới mô hình kinh doanh và cách thức hoạt động mới lạ, điều mà thị trường chưa có bao giờ.
Thực tế sau đó, Phở 24 và KAfe theo đúng tiêu chuẩn startup là xây dựng thành công để bán lại. Phở 24 đã được công ty VTI mua lại 100%, KAfe đã gọi vốn 5,5 triệu USD thành công và được nhà đầu tư nước ngoài làm chủ hoàn toàn. Trong mắt các nhà đầu tư, Phở 24 và KAfe trở nên cực kỳ hấp dẫn và rất đáng đầu tư vì khả năng sinh lời cao. VTI đã bán lại 50% Phở 24 sau khi mua với giá 25 triệu USD cho tập đoàn Jollibee còn KAfe sau khi đổi chủ đã tăng thêm 10 triệu USD vốn điều lệ.
Như vậy có thể thấy, mở nhà hàng hay quán cafe vẫn có thể làm startup được. Nhưng không chỉ cần ý tưởng, quan trọng không kém là cách quản trị nhà hàng và quán cafe. Muốn vậy, các doanh chủ (người làm chủ công việc kinh doanh) phải trao dồi kiến thức quản trị cũng như tham gia các khóa học liên quan. Điển hình như Viện Đào Tạo Doanh Chủ đã mở hàng chục khóa “Chủ nhà hàng – quán cafe” với hàng trăm học viên đã và đang trên con đường startup nhiều thú vị này.
(Tin Doanh Chủ)
